Czy to RZS?

Kto choruje na RZS?

Kobiety trzy razy częściej zapadają na reumatoidalne zapalenie stawów, a zatem u każdej kobiety z dolegliwościami stawowymi występuje statystycznie większe prawdopodobieństwo tego schorzenia. Szczyt zachorowalności przypada na 4 i 5. dekadę życia, ale zachorować można w każdym wieku: od 17. roku życia do późnej starości.

Objawy RZS

Charakterystyczne dla RZS jest symetryczne występowanie bólu i obrzęków, najczęściej drobnych stawów rąk i stóp. Obrzęki mają charakter stały. W początkowym okresie zmiany mogą dotyczyć pojedynczych stawów.

W RZS ważnym objawem jest tzw. sztywność poranna, która pojawia się po przebudzeniu i ustępuje po krótszym lub dłuższym okresie. Czas utrzymywania się sztywności porannej uzależniony jest od aktywności choroby.

Przy dużej aktywności może trwać przez cały dzień. Charakterystycznymi jej objawami są kłopoty z zaciśnięciem dłoni w pięść, problemy z utrzymaniem kubka porannej kawy czy herbaty, trudności z poruszaniem zajętymi stawami. W przeciwieństwie do choroby zwyrodnieniowej  ruchomość w stawach poprawia się po porannych ćwiczeniach rąk i wykonaniu codziennych czynności.

W trakcie leczenia skrócenie tego czasu lub ustąpienie sztywności porannej jest jednym z mierników skuteczności terapii.

Ocena stawów   

W RZS ból wybitnie się nasila pod wpływem ucisku zajętego stawu. Sam ból nie jest podstawą rozpoznania choroby zapalnej  powinien mu towarzyszyć obrzęk. Zaczerwienienie, zwiększone ucieplenie, obrzęk pojedynczego stawu również mogą być spowodowane zapaleniem: ostrym infekcyjnym lub wywołanym przez kryształy.

Obrzęki w okolicy stawów skokowych należy różnicować z obrzękami zastoinowymi,  obrzęk po uciśnięciu nie pozostawia dołka, charakterystycznego dla obrzęku zastoinowego.

Badania laboratoryjne

W podstawowych badaniach laboratoryjnych z reguły stwierdza się podwyższone wartości OB i/lub CRP. W przypadku agresywnego przebiegu choroby w morfologii mogą występować podwyższone wartości płytek krwi oraz niedokrwistość zapalna (niedokrwistość chorób przewlekłych z obniżeniem żelaza w surowicy, zmniejszona zdolność jego wiązania, prawidłowe lub zwiększone stężenie ferrytyny). Pozostałe wyniki badań zdają się być prawidłowe.

W diagnostyce RZS ważne są szczegółowe badania laboratoryjne, zwłaszcza oznaczenie obecności czynnika reumatoidalnego w klasie IgM (RF) oraz przeciwciał anty – CCP (przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi).

Należy podkreślić, że czynnik reumatoidalny występuje również w innych schorzeniach.

Obecność czynnika reumatoidalnego:

1. Populacja ogólna osoby zdrowe 1% 2 %, a u osób > 70. roku życia 10% i 35%
2. Inne choroby reumatyczne: zespół Sjögrena nawet u 90% chorych, toczeń rumieniowaty układowy, krioglobulinemia (szczególnie w przebiegu zakażenia HCV!),mieszana choroba tkanki łącznej, twardzina układowa, zapalenie wielomięśniowe

3.Sarkoidoza

4.Przewlekłe choroby wątroby i płuc

5.Nowotwory

6.Gruźlica, infekcyjne zapalenie wsierdzia, mononukleoza zakaźna

U części chorych na RZS na początku nie stwierdza się w surowicy czynnika reumatoidalnego (choć może pojawić się w czasie trwania choroby), u części zaś  mimo rozpoznania RZS (seronegatywne RZS)  pozostaje nieobecny.

Bardziej swoiste dla RZS są przeciwciała anty-CCP, wykrywalne u 70% i 90 % chorych. Brak tych autoprzeciwciał przy typowym obrazie klinicznym nie wyklucza jednak rozpoznania choroby. Obecnie przeciwciała anty-CCP uważa się za marker wczesnego RZS.

 RZS czy choroba zwyrodnieniowa?

Bóle występujące przy ucisku i obrzęki drobnych stawów rąk i/lub stóp, najbardziej nasilone zaraz po obudzeniu, uczucie sztywności porannej trwające dłużej niż godzinę, zwłaszcza u kobiety z podwyższonymi wartościami OB i CRP bez objawów infekcji.

Należy podkreślić, że często mylone są objawy choroby zwyrodnieniowej (ChZS) i RZS. Mogą też współistnieć oba te schorzenia. Należy pamiętać, że w RZS nigdy nie są zajęte stawy międzypaliczkowe dalsze, w przeciwieństwie do zmian zwyrodnieniowych.

W chorobie zwyrodnieniowej dolegliwości bólowe nie są uzależnione od pory dnia, początkowo pojawiają się podczas ruchu, obciążania stawu i ustępują w spoczynku, w bardziej zaawansowanej chorobie mogą nasilać się po chwili bezruchu (np. siedzenia).

Bólom stawów rąk towarzyszyć może ich drętwienie lub mrowienie, bardziej nasilone w godzinach nocnych, a związane z współistnieniem zmian zwyrodnieniowych w odcinku szyjnym kręgosłupa.

Stawy w chorobach zapalnych stawów (ChZS) mogą ulec zniekształceniu i poszerzeniu, może pojawić się wysięk. W badaniach laboratoryjnych z reguły nie obserwuje się podwyższenia CRP i przyspieszenia OB. Charakterystyczny dla choroby zwyrodnieniowej jest obraz zmian radiologicznych. W różnicowaniu (szczególnie z RZS) przydatne są zarówno badania serologiczne, jak i ocena USG stawów.